Đầu năm học 2024-2025, hầu hết đại học công bố báo cáo ba công khai theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, gồm số liệu về tài chính của năm 2023.
6 trường công lập có doanh thu nghìn tỷ gồm: Đại học Bách khoa Hà Nội, Kinh tế TP HCM, Kinh tế Quốc dân, Tôn Đức Thắng, Công nghiệp TP HCM, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP HCM. So với cùng kỳ năm ngoái, Đại học Công nghiệp và Bách khoa TP HCM là hai cái tên mới.
Các trường tư thục có mức thu tương tự là Đại học FPT, Nguyễn Tất Thành và Công nghệ TP HCM (Hutech). Đại học Văn Lang chưa công khai tổng thu năm 2023 nhưng đã đạt mức 1.758 tỷ đồng vào cuối năm 2022. Học phí và quy mô sinh viên trường này năm qua gần như không thay đổi.
Nhìn tổng thể, doanh thu các trường này đều tăng so với một năm trước đó. Trường Đại học FPT đạt mức cao nhất - hơn 2.918 tỷ đồng. Kế đến là Bách khoa Hà Nội với 2.137 tỷ đồng.
Doanh thu của các trường đại học đến từ 4 nguồn: ngân sách; học phí và lệ phí; nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; nguồn khác như tài trợ từ doanh nghiệp, mạnh thường quân, nhà xuất bản, doanh nghiệp trực thuộc....
Học phí đóng góp tỷ lệ lớn nhất. Trong 5 trường đã công khai cụ thể nguồn thu, 4 trường thu hơn nghìn tỷ đồng từ riêng học phí. Tỷ lệ học phí trong tổng thu của các trường như Nguyễn Tất Thành, Công nghệ TP HCM lên tới hơn 98%.
Dù vậy, một số trường cũng ghi nhận doanh thu từ các nguồn khác tăng so với năm ngoái. Như Đại học Bách khoa Hà Nội, doanh thu từ nghiên cứu khoa học và các nguồn khác tăng từ 97,4 năm 2022 lên thành 506 tỷ đồng.
Một số chuyên gia nhận định việc đại học đạt doanh thu cao là điều đáng mừng. Đây là nguồn lực giúp các trường phát triển đội ngũ, hạ tầng và cơ sở vật chất, tăng thu nhập giảng viên và đầu tư cho sinh viên, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu.
Tuy nhiên, nguồn thu vẫn phụ thuộc quá nhiều vào học phí, trong khi học phí ngày một tăng, phần nào gây áp lực với người dân.
Học phí đại học với tân sinh viên năm nay từ 10,6 đến 250 triệu đồng, mức phổ biến là 20-40 triệu. Các trường đều dự kiến tăng 8-15% mỗi năm.
"Đây là vấn đề cần tìm cách điều chỉnh, điều tiết", PGS.TS Trần Xuân Nhĩ, Phó chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, nói.
Theo ông Nhĩ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước phải có sự đầu tư, chung tay từ nhiều nguồn. Trong bối cảnh đa dạng nguồn thu rất khó khăn, cần thời gian lâu dài, đầu tư từ ngân sách nhà nước cho giáo dục đại học cần tăng lên để giảm gánh nặng học phí của người học.
Ông cho hay ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển như Mỹ, New Zealand, ngân sách nhà nước chiếm phần lớn nguồn thu chứ không phải học phí.
Hiện cả nước có hơn 140 trong 232 trường đủ điều kiện tự chủ theo quy định của Luật Giáo dục đại học. Tùy mức độ tự chủ, các trường bị cắt một phần hoặc hoàn toàn ngân sách, khiến học phí chiếm 50-90% tổng thu.
Số liệu năm 2020, ngân sách chi cho giáo dục đại học khoảng 0,27% GDP. So với 38 quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), tỷ lệ này của Việt Nam thấp nhất. Phần trăm GDP trung bình của các nước OECD dành cho giáo dục đại học là 0,935%. Ở xung quanh, Malaysia và Singapore chi trên 1%, Hàn Quốc 0,86%, Thái Lan 0,64%.